Suy nhược thần kinh

14/11/2016 09:47:41

Suy nhược thần kinh là bệnh tâm căn, xảy ra do nguyên nhân tâm lý hoặc có liên quan đến những chấn thương tâm lý (stress).

Suy nhược thần kinh là bệnh tâm căn, xảy ra do nguyên nhân tâm lý hoặc có liên quan đến những chấn thương tâm lý (stress).
 
Các tổn thương do chấn thương sọ não, xơ vữa động mạch não, thiểu năng tuần hoàn não, nhiễm khuẩn, căng thẳng thần kinh kéo dài, lao động trí óc cường độ cao… đều có thể dẫn đến suy nhược thần kinh.
 
Suy nhược thần kinh có phải là "bệnh tâm thần" không?
 
Khái niệm suy nhược thần kinh là thuộc về bệnh tâm thần, y học quy về bệnh học tâm thần, là bệnh tâm thần loại nhẹ, không phải là bệnh tâm thần loại nặng, không gây rối loạn hành vi theo kiểu dị kỳ xa lạ.
 
Tuy nhiên, những triệu chứng của suy nhược thần kinh nói trên hoàn toàn không đủ để gọi là bệnh, hoặc gọi là "bệnh tâm thần" thì lại càng không thoả đáng, nên gọi đây là những "trở ngại tinh thần".
 

Nguyên nhân:

Có rất nhiều nguyên nhân gây suy nhược thần kinh:
 
- Chấn thương sọ não
 
- Vữa xơ động mạch não
 
- Thiểu năng tuần hoàn não
 
- Bệnh lý dạ dày - tá tràng
 
- Tăng huyết áp
 
- Bệnh nội tiết (đái tháo đường, Basedow…) và sau một số bệnh nhiễm khuẩn…
 
- Căng thẳng tâm lý: mất người thân, làm việc quá sức
 
Y học gọi triệu chứng này là tâm căn suy nhược, liên quan chặt chẽ đến trạng thái trầm cảm. Dấu hiệu thường gặp của suy nhược thần kinh là mệt mỏi, nghi ngờ mình có bệnh, mất ngủ…

Các yếu tố, nguy cơ:

Triệu chứng, biểu hiện:

Dấu hiệu thường gặp nhất của suy nhược thần kinh là mệt mỏi. Mệt mỏi là trạng thái cơ thể mà mọi người đều có: vận động thể lực quá độ, lao động thể lực quá nặng nề dẫn đến mệt mỏi. Mệt mỏi bình thường thì dễ phục hồi, chỉ cần có thời gian nghỉ ngơi điều chỉnh, bổ sung dinh dưỡng, ngủ một giấc sẽ lấy lại sức lực như cũ.
 
Mệt mỏi do suy nhược thần kinh thì dường như không có nguyên nhân, nghỉ ngơi bồi dưỡng thế nào cũng không thể phục hồi được thể lực, thậm chí càng ngủ càng cảm thấy suy yếu, không có sức.
 
Đi kèm với mệt mỏi là trạng thái tinh thần bực bội khó chịu, không yên, nằm trên giường cứ suy nghĩ tạp loạn, khó đi vào giấc ngủ.
 
Các cơ quan khác của cơ thể cũng thường cảm thấy khó chịu, như tim hồi hộp đập nhanh, tức ngực thở gấp, chán ăn, khó chịu ở dạ dày, đôi khi tiêu chảy, táo bón, kinh nguyệt không đều v.v... khiến người bệnh hoài nghi có bệnh nặng trong cơ thể, nhưng khi kiểm tra kết quả nhiều lần chỉ phát hiện một vài vấn đề rất nhỏ, không tương xứng với mức độ mệt mỏi mà họ cảm nhận được.
 
Một biểu hiện rất thường gặp nữa của suy nhược thần kinh là người bệnh luôn nghi ngờ mình có bệnh. Chứng nghi bệnh có thể phát sinh chính từ cảm giác mệt mỏi khó giải thích được của họ. Có thể do những cảm giác khó chịu nào đó trong cơ thể, hoặc từ những kiến thức đọc được trong sách báo y học mà lo sợ mình mắc bệnh, như khi đau đầu cho là bị khối u não, hồi hộp cho là bị bệnh tim, đầy hơi khó chịu trong dạ dày cho là bị viêm loét hoặc ung thư dạ dày.
 
Mặc dù đã được khám toàn diện cẩn thận xét nghiệm nhiều lần, thậm chí chụp CT, điện não đồ, kiểm tra cộng hưởng từ... đều cho thấy các tổ chức cơ quan hoàn toàn tốt, nhưng vẫn không thể loại bỏ được hoài nghi trong đầu người bệnh, họ cho rằng bệnh của mình rất đặc biệt, hoặc kiểm tra có thể bị nhầm, cho nên vẫn tiếp tục tìm bác sĩ nổi tiếng để kiểm tra bằng những phương pháp cao cấp hơn, hy vọng có thể biết được mình bị bệnh gì.
 
Người bình thường có nghi bệnh không? Có. Người bình thường lúc này hay lúc khác cũng có khi nghi mình bị bệnh, chẳng hạn trong đợt dịch viêm gan A, gặp lúc chán ăn thì sinh nghi không biết mình có viêm gan không. Hoặc qua tiếp xúc trong đám bạn có người lao phổi, về nhà bị ho vài tiếng do trúng gió, liền lo sợ mình đã lây bệnh lao.
 
Nhưng những ý nghĩ sai lầm này gạt bỏ được ngay khi nghe bác sĩ giải thích, và người ta hiểu đúng vấn đề đã được làm sáng tỏ bằng các kết quả xét nghiệm khách quan, người ta thường không có thái độ cố chấp và không có ý định kéo dài thời gian kiểm tra thêm.
 
Mất ngủ cũng là một trong những triệu chứng chủ yếu của suy nhược thần kinh.
 
Có một số người ngủ ít, nhưng ban ngày họ vẫn có thể tràn trề tinh thần làm việc, học tập, đầu óc rất sáng suốt, tình cảm rất bình ổn, rất ít bực bội, tức giận. Còn mất ngủ do suy nhược thần kinh thì thời gian ngủ ban đêm không phải là ít, nhưng ban ngày họ thường mệt mỏi và ngủ gật. Ngồi muốn ngủ, nhưng nằm xuống lại không ngủ được và dùng thuốc an thần không có kết quả hoặc kết quả không đáng kể.

Chẩn đoán bệnh:

- Chẩn đoán thể bệnh: tuy có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng người ta thống nhất chia làm các thể bệnh là suy nhược thần kinh thể cường và thể nhược.
 
Suy nhược thần kinh thể cường: quá trình ức chế tích cực, ức chế có điều kiện nhưng dễ bị suy yếu. Bệnh nhân dễ có triệu chứng kích thích và mất khả năng tự chủ.
 
Suy nhược thần kinh thể nhược: thường xuất hiện ức chế bảo vệ quá giới hạn, quá trình hưng phấn suy yếu rõ, bệnh nhân có biểu hiện các triệu chứng suy nhược thần kinh.
 
- Bệnh cần chẩn đoán phân biệt với một số bệnh trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Trong suy nhược thần kinh, triệu chứng quan trọng là bệnh nhân dễ mệt mỏi, yếu đuối và lo lắng do chức năng hoạt động trí óc và thể lực bị suy giảm mà không phải do một bệnh thực thể nào gây nên.

Phòng ngừa:

- Thói quen trong sinh hoạt hàng ngày thường ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý và sức khỏe của con người. Đặc biệt, với những người trong độ tuổi 20-45, đang rất hăng hái phấn đấu cho sự nghiệp, luôn hy sinh giấc ngủ vàng vì những công việc đang dở dang thì nếp sống lành mạnh ngày càng bị đẩy xa. Chính vì vậy, đây là những đối tượng thường mắc hội chứng suy nhược thần kinh.
 
Thật ra, tạo dựng nếp sống lành mạnh không phải là việc gì quá to tát, mà chỉ đơn giản là không thức quá khuya, luôn ngủ đủ giấc (khoảng 8 giờ/ngày)... Một giấc ngủ đủ và sâu sau một ngày làm việc căng thẳng sẽ mang đến tinh thần thư thái, đầu óc sáng suốt, minh mẫn cho ngày làm việc tiếp theo.
 
- Bên cạnh đó, bạn cần thường xuyên luyện tập thể thao (với cường độ vừa phải). Ví dụ như đi bộ 45 phút đều đặn mỗi buổi sáng, tập những động tác thể dục tại chỗ, yoga sau giờ làm việc cũng là những gợi ý hay. Việc tập luyện điều độ vừa giúp cơ thể khỏe mạnh, kích thích lưu thông máu vừa là cách để giải tỏa những phiền muộn, căng thẳng tinh thần.
 
- Giảm căng thẳng mỗi ngày:
 
+ Tình trạng căng thẳng quá mức từ cuộc sống gia đình, công việc… là nguyên nhân chính gây suy nhược thần kinh. Chính vì thế, những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh nên giữ tinh thần vui vẻ, sảng khoái trong một ngày làm việc dài, nhất là phụ nữ mang thai. Sau mỗi 45 phút tập trung làm việc, bạn cần cho não nghỉ ngơi khoảng 10-15 phút.
 
Bạn nên bổ sung thêm một vài thói quen nhỏ như: chải tóc bằng lược thưa sẽ giúp cải thiện quá trình trao đổi ôxy, làm giảm sự mệt mỏi cho não bộ, hoặc uống một ly nước sau mỗi giờ làm việc để gia tăng năng lượng và giúp đưa chất dinh dưỡng đến các tế bào tốt hơn.
 
+ Sau những ngày làm việc căng thẳng, bạn có thể về nhà, tự thưởng cho bản thân bằng cách ngâm mình trong bồn nước ấm hoặc tắm dưới vòi hoa sen. Đây được xem là một trong những cách giúp giảm các cơn đau đầu do căng thẳng cực kỳ hữu hiệu. Nếu muốn có kế hoạch xả hơi dài hơn, bạn cũng có thể lựa chọn phương thức giải trí khác như: xem phim, nghe nhạc, chăm sóc cây kiểng hay tổ chức một chuyến đi chơi xa.
 
- Chú ý chế độ ăn uống
 
+ Một chế độ ăn uống giàu dưỡng chất luôn là lựa chọn khôn ngoan cho những ai thường xuyên rơi vào tình trạng căng thẳng và không muốn mắc chứng suy nhược thần kinh. Rau xanh - nguồn axít folic tuyệt vời từ thiên nhiên đứng đầu trong danh sách thực phẩm cần có trong mỗi bữa ăn.
 
+ Còn thực đơn có nhiều trái cây sẽ cung cấp lượng vitamin và khoáng chất quan trọng cho cơ thể, giúp cân bằng năng lượng, ổn định tinh thần và xua tan mệt mỏi. Loại trái cây có thể kể đến đầu tiên là chuối với hàm lượng đường glucose, sucrose, fructose, canxi, kali, các axít amin cùng một số vitamin A, B1, B2, B6, C giúp phát triển và cân bằng hệ thần kinh; hay ăn đu đủ vì nó giàu vitamin A, E, C… và các chất carotenoid, cryptoxanthin, beta-carotene... giúp an thần hiệu quả.
 
+ Đặc biệt, bạn đừng quên uống nước trà xanh mỗi ngày. Ngoài chất EGCG chống lão hóa cho da, trà xanh còn chứa nhiều chất dinh dưỡng như: carotene, vitamin C, E… có tác dụng làm hưng phấn hệ thần kinh trung ương, kích thích tiêu hóa. Bạn cũng có thể uống các thức uống có chứa cồn nhẹ như cocktail để giải tỏa những nỗi lo lắng, muộn phiền. Hàm lượng cồn ở mức độ vừa phải sẽ giúp bạn cảm thấy vui vẻ, khỏe mạnh hơn, tuy nhiên, chớ lạm dụng chúng.

Điều trị:

- Bệnh nhân suy nhược thần kinh có nguồn gốc tâm lý cho nên điều trị chủ yếu là tâm lý liệu pháp.
 
- Các biện pháp điều trị nhằm giải quyết và loại trừ căn nguyên tâm lý. Trong điều trị tâm lý liệu pháp cần giải thích hợp lý về bệnh tật cho bệnh nhân hiểu. Sử dụng ám thị điều trị cho bệnh nhân. Hướng dẫn bệnh nhân tập khí công dưỡng sinh.
 
- Thuốc cần dùng gồm: tăng cường tuần hoàn và dinh dưỡng não như tanakan, arcalion, asthenal; thuốc giảm đau: efferalgan codein, aspirin, diclofenac…; thuốc an thần trấn tĩnh: seduxen, valium, mimoza…; vitamin nhóm B; thuốc y học cổ truyền: tâm sen, lá vông, lạc tiên, củ bình vôi, châm cứu, xoa bóp… Nâng cao thể trạng, tăng cường dinh dưỡng cho bệnh nhân.

Biến chứng:

Người bị suy nhược thần kinh thường không được can thiệp sớm do đó để lại hậu quả tâm lý thêm nặng nề và gây tốn kém cho người bệnh.
 
Chẳng hạn người bị đầu óc quay cuồng, đau đầu dữ dội thường đi đến khoa thần kinh; người tim hồi hộp tức ngực, mạch nhanh thở gấp thường đến khoa tim mạch; người ăn không tiêu, đầy bụng, ợ hơi thường đến khoa tiêu hoá; người kinh nguyệt không đều, giảm ham muốn tình dục thường đến khoa phụ sản hoặc khoa tiết niệu; người tinh thần mệt mỏi, ngày càng sụt cân thường đến khoa nội tiết; người mất ngủ nghiêm trọng, lo lắng không yên thường đến khoa nội .
 
Các khoa ở bệnh viện đa khoa, dường như đều có thể tìm thấy bệnh nhân bị suy nhược thần kinh, mặc dù các bác sĩ luôn cho biết kiểm tra chưa phát hiện có bệnh ở cơ quan nào.
 
Nhưng bệnh nhân thường tự chuyển khoa hoặc chuyển viện tiếp tục tìm nguyên nhân gây bệnh, hoặc tìm bác sĩ nổi tiếng, thuốc linh nghiệm để làm giảm đau khổ cho mình, nhưng lại không muốn hoặc không nghĩ ra đi đến khoa tâm thần để chẩn đoán và điều trị.
 
Họ không hiểu, cũng không có nhận thức vấn đề tâm lý và trạng thái tình cảm có ảnh hưởng then chốt đối với cảm giác cơ thể và chức năng ngủ.

Chế độ chăm sóc:

Bài thuốc dân gian: