Rối loạn trí nhớ

14/11/2016 09:47:40

Trí nhớ là quá trình tâm lý phản ánh những kinh nghiệm, tri thức của con người bằng cách ghi nhận, bảo tồn và tái hiện lại chúng dưới dạng bi

Trí nhớ là quá trình tâm lý phản ánh những kinh nghiệm, tri thức của con người bằng cách ghi nhận, bảo tồn và tái hiện lại chúng dưới dạng biểu tượng, ý niệm và ý tưởng. Như vậy, tri thức không phản ánh những cái đang tác động mà là những cái đã qua, đã trở thành kinh nghiệm, kiến thức của con người.
 
Cơ sở sinh lý thần kinh của trí nhớ là sự hình thành, giữ lại và gợi lại những đường liên hệ thần kinh tạm thời. Những đường này được củng cố vững chắc được lặp đi, lặp lại nhiều lần.
 
Phân loại rối loạn trí nhớ:
 
1. Giảm nhớ (hypomnesie):
 
Là sự suy yếu các quá trình của trí nhớ. Thường những sự việc mới xảy ra khó nhớ hơn những sự việc cũ (định luật Ribot). Biểu hiện sớm nhất là hiện tượng suy yếu khả năng tái hiện. Gặp trong loạn thần tuổi già, suy nhược thần kinh...
 
2. Tăng nhớ (hypermnésine):
 
Nhớ lại những sự việc rất cũ, ngay cả những sự việc không có ý nghĩa hay những chi tiết vụn vặt tưởng không thể nhớ được. Ở đây chủ yếu là nhớ theo kiểu liên hệ máy móc. Thường gặp nhất trong trạng thái hưng cảm, say rượu bệnh lý, sốt nhiễm khuẩn...
 
3. Mất trí nhớ hay quên (amnésie):
 
a) Theo sự việc chia ra:
 
- Quên toàn bộ: Quên tất cả những sự việc cũ và mới thuộc mọi lĩnh vực. Gặp trong trí tuệ sa sút nặng.
 
- Quên từng phần: Chỉ quên một số kỷ niệm, chỉ quên ngoại ngữ, chỉ quên thao tác nghề nghiệp, chỉ quên danh từ riêng... gặp trong tổn thương thực thể não hay do cảm xúc mạnh.
 
b) Theo thời gian chia ra:
 
- Quên thuận chiều (quên về sau: amnésie anterograde): Quên những sự việc xảy ra ngay sau khi bị bệnh. Có thể quên trong khoảng thời gian từ vài giờ đến vài tuần, gặp sau khi bị chấn thương sọ não, sau khi lú lẫn, hôn mê.
 
- Quên ngược chiều (amnésie rétrograde): Quên những sự việc đã xảy ra trước khi bị bệnh. Quên có thể là vài giờ, vài ngày, vài tháng hay vài năm. Có thể quên từng phần hay quên toàn bộ, gặp trong chấn thương sọ não, xơ vữa mạch não, xuất huyết não...
 
- Quên trong cơn (amnésie congrade): Chỉ quên những sự việc xảy ra trong cơn, trong một thời gian ngắn bị bệnh. Gặp trong cơn động kinh, trạng thái hoàng hôn...
 
- Quên vừa thuận vừa ngược chiều (amnésie antérorérograde): Quên cả sự việc cũ lẫn mới. Gặp trong loạn thần cấp, kèm lú lẫn, sa sút trí tuệ do chấn thương sọ não ...
 
c) Theo quá trình cơ bản của trí nhớ, chia ra:
 
- Quên do ghi nhận kém: thường là quên thuận chiều.
 
- Quên do nhớ lại kém: thường là quên ngược chiều.
 
d) Theo tiến triển, chia ra:
 
- Quên cố định: triệu chứng quên không tăng không giảm.
 
- Quên thoái triển: trí nhớ hồi phục dần.
 
- Quên tiến triển: quên tăng dần theo định luật Ribot là sự việc mới quên trước, sự việc cũ quên sau.
 
4. Loạn nhớ (Paramnésie) hay hồi tưởng sai lầm.
 
Gồm các triệu chứng sau:
 
a) Nhớ giả (Pseudo réminescence): Còn gọi là ảo tưởng trí nhớ: Những sự việc có thực trong cuộc sống của bệnh nhân trong một khoảng thời gian và không gian nào đó, bệnh nhân lại nhớ vào một khoảng không gian và thời gian khác, hoặc lẫn lộn sự việc này với sự việc nọ. Có khi trên một sự việc có thật, bệnh nhân lại nhớ thêm những chi tiết không hề có. Ví dụ: sự việc đã xảy ra từ rất lâu, bệnh nhân lại khẳng định là mới xảy ra ngày hôm qua.
 
b) Nhớ bịa (Confabulation) - Bịa chuyện: Còn gọi là ảo giác trí nhớ để phân biệt với nhớ giả (ảo tưởng trí nhớ). Có thể là bệnh nhân quên toàn bộ và thay vào chỗ quên, bệnh nhân kể những sự việc không hề xảy ra với bệnh nhân, nhưng bản thân bệnh nhân không hề biết mình bịa ra và khẳng định những sự việc ấy là có thật. Có thể bệnh nhân không quên mà chỉ bịa thêm vào.
 
Nội dung chuyện bịa có thể thông thường hay kỳ quái. Trường hợp bịa chuyện kèm theo mất định hường gọi là lú lẫn bịa chuyện.
 
Trong lâm sàng nhiều khi rất khó phân biệt giữa nhớ giả và bịa chuyện vì phải hiểu chi tiết cuộc đời của bệnh nhân mới biết chuyện mà bệnh nhân kể là có thật hay là bịa.
 
Nhớ giả và bịa chuyện có thể gặp trong các bệnh thực thể nặng ở não (có thể kèm theo quên) và có nội dung thông thường hay trong tâm thần phân liệt (không kèm theo quên) và mang tính chất hoang tưởng kỳ quái.
 
c) Nhớ nhầm (Kriptomnésie):
 
- Nhớ vơ vào mình: Những điều nghe người khác kể hoặc thấy ở đâu đấy, hay những ý nghĩ, sáng kiến của người khác lại nhớ là của mình, mình đã trải qua.
 
- Nhớ việc mình thành việc người: Sự việc, ý nghĩ của mình lại nhớ ra là của người khác hay đã đọc, đã thấy ở đâu đó.
 
d) Nhớ đang sống trong dĩ vãng (Ecmnésie): Kết hợp với quên tiến triển, bệnh nhân tưởng mình đang sống trong dĩ vãng (10 - 20 năm trước), hành động như người trẻ lại, có khi soi gương không nhận ra mình, cho là một cụ già nào đấy. Gặp trong loạn thần tuổi già, động kinh.
 
5. Hội chứng Korsacov:
 
Được Korsacov miêu tả năm 1887 ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính có viêm nhiều dây thần kinh, gồm có:
 
a) Quên thuận chiều (do ghi nhận kém): Đây là rối loạn chủ yếu của hội chứng Korsacov. Bệnh nhân mất định hướng và quên tất cả mọi việc vừa xảy ra. Nhờ còn khả năng suy nghĩ logic, họ có thể suy luận về sự việc đang xảy ra.Ví dụ: bệnh nhân không nhớ đã ăn sáng chưa, xong nhìn đồng hồ có thể khẳng định được.
 
b) Loạn nhớ: Có thể nhớ giả và nhớ bịa.
 
c) Còn nhớ tốt các sự việc cũ: Hội chứng Korsacov còn gặp trong giai đoạn cấp của chấn thương sọ não (có tính chất tạm thời), các bệnh có tổn thương thực thể ở não (rối loạn không hồi phục), loạn tâm thần tuổi già, trạng thái thiếu ôxy não.
 

Nguyên nhân:

Các yếu tố, nguy cơ:

Triệu chứng, biểu hiện:

Rối loạn trí nhớ có nhiều triệu chứng khác nhau:
 
- Giảm nhớ: Hay gặp giảm hiệu quả của quá trình nhớ và quá trình lưu giữ tài liệu trong quá trình lão hóa, trong tổn thương não và trong những trạng thái đặc biệt như khi sợ hãi, khi xúc động... hay gặp giảm hiệu quả quá trình tái hiện.
 
- Tăng nhớ: Hiệu quả nhớ của người bệnh tăng một cách bệnh lý, cao hơn hẳn so với những người khác. Đa số các bệnh nhân này chỉ nhớ đến một loại kích thích nhất định, liên quan đến những ký ức sâu sắc, đến điều kiện nghề nghiệp, mà họ không thể có cách gì để không nhớ đến kích thích đó.
 
- Mất nhớ: Trong những thời điểm, hoàn cảnh nhất định, người bệnh không thể nhớ được cái gì đã xảy ra trong quá khứ.
 
- Loạn nhớ: Trong rối loạn nhớ, không có sự gián đoạn các thông tin đưa vào, không có sự suy giảm khả năng nhớ, mà là sự lệch lạc về chất lượng các 'dấu ấn' được tạo ra, là sự thay đổi bệnh lý về chất lượng, thuộc tính của quá trình nhớ. Người ta thường gặp các loại rối loạn nhớ sau: nhớ sai, nhớ dị biệt, nhớ bịa, nhớ ảo, viễn tưởng giả.

Chẩn đoán bệnh:

Phòng ngừa:

Chống lại sự lão hóa là một việc làm khá khó khăn nhưng không có nghĩa là không khắc phục được. Nếu không khắc phục một cách toàn diện thì có thể khắc phục từng hiện tượng. Việc làm này phải có sự kết hợp đồng bộ giữa người cao tuổi và các thành viên khác (gia đình, xã hội).
 
- Cải thiện lối sống, sinh hoạt hàng ngày, tránh căng thẳng thần kinh đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đẩy lùi lão hóa.
 
- Dù đã nghỉ làm việc ở cơ quan nhưng trong gia đình cũng nên tự sắp đặt công việc hàng ngày cho hợp lý và nên có lịch trình cụ thể cho từng khoảng thời gian trong ngày.
 
- Nên tập cho mình thói quen làm việc đúng giờ giấc, mọi sinh hoạt cá nhân nên theo một tuần tự và không nên đảo lộn quá nhiều trong mỗi một ngày. Và trong gia đình không nên để các đồ dùng, vật dụng lộn xộn để dễ tìm, tránh nhầm lẫn vị trí.
 
- Nên luôn luôn lạc quan yêu đời, tránh buồn chán, tránh cô đơn. Vì vậy, cần có thời gian giải trí như đọc sách báo, xem TV, chăm sóc cây cảnh, ngắm cá bơi, đi đến câu lạc bộ chơi các môn thể thao mà mình ưa thích nhằm tập thể dục cho trí não.
 
- Hàng ngày, cần có giấc ngủ tốt để thư giãn thần kinh một cách hữu hiệu, vì vậy, không nên thức khuya, mỗi tối nên ngủ khoảng 6 – 7 giờ là đủ; buổi trưa nên ngủ ít nhất 1 giờ.
 
- Bên cạnh chế độ sinh hoạt hợp lý thì chế độ ăn, uống cũng không kém phần quan trọng trong việc đẩy lùi lão hóa. Vì vậy, nên có chế độ ăn, uống thích hợp để hạn chế lão hóa. Cần ăn, uống đầy đủ chất dinh dưỡng để có thể giúp duy trì hoạt động bình thường của cơ thể ngay cả ở người tuổi cao.
 
- Theo các nhà khoa học, dinh dưỡng chính là 'vũ khí' giúp phòng ngừa nhiều bệnh tật, trong đó có rối loạn trí nhớ, lãng quên. Chế độ ăn hàng ngày cần thiết đủ chất, lượng và có sự cân xứng giữa đạm, đường và mỡ. Vì vậy, trong chế độ ăn hàng ngày nên sử dụng dầu thực vật, nhất là dầu lạc, dầu vừng (mè).
 
- Nếu có điều kiện thì dùng dầu ôliu bởi trong các loại dầu này có các chất kháng viêm, phòng ngừa bệnh xơ hóa động mạch do có tác dụng làm tăng loại cholesterol tốt (HDL – C: bảo vệ thành của động mạch) và làm giảm lượng cholesterol xấu (LDL-C: làm gia tăng xơ vữa động mạch).
 
- Nên thường xuyên dùng các chất chống oxy hóa trong các bữa ăn là các loại rau và trái cây, ví dụ như giá đỗ, hành tây (giàu vitamin E); bưởi, chanh, cam, quít và nhiều loại rau (giàu vitamin C); gấc, cà rốt, bí đỏ, đu đủ, xoài (giàu chất bêta).
 
- Trong các bữa ăn cũng nên tăng cường ăn các loại hạt đậu, đỗ hoặc vài lần trong một tuần ăn cơm gạo lứt. Để góp phần chống lão hóa cũng nên ăn cá thay cho thịt, mỗi tuần nên có 2 – 3 lần ăn cá. Cá tốt nhất là cá trích, cá ngừ, cá thu, hạn chế ăn các loại thịt đỏ (thịt gà, thịt chó, thịt trâu, bò, ngựa) vì chúng chứa nhiều cholesterol.
 
- Hàng ngày cần uống đủ một lượng nước nhất định, mùa hè cũng như mùa đông, khoảng từ 1,5 – 2 lít là vừa phải. Không nên uống rượu, bia quá đà.
 
- Nên có chế độ thường xuyên tập luyện, vận động cơ thể. Nếu một người dù ăn, uống đủ chất, ngủ đủ thời gian và làm việc thường ngày mà không thường xuyên vận động cơ thể thì khí huyết không lưu thông, tinh thần không sảng khoái thì sự lão hóa sẽ diễn ra nhanh hơn, nhiều hơn. Có nhiều biện pháp để vận động cơ thể như đi bộ, chơi cầu lông, lắc vòng (nữ giới), bơi.

Điều trị:

Phần lớn các rối loạn về trí nhớ có thể chữa trị được. Nên áp dụng một số biện pháp sau đây:
 
- Nếu rối loạn trí nhớ do các giác quan bị suy yếu (mắt nhìn hoặc tai nghe không rõ), khiến bệnh nhân khó ghi nhận chính xác những điều cần nhớ: Nhiều khi chỉ cần tăng cường chức năng cho các giác quan đó (thay kính hoặc chọn một máy nghe thích hợp) để lấy lại trí nhớ.
 
- Nếu nguyên nhân gây rối loạn trí nhớ là các bệnh lý về mạch (cholesterol quá cao, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp) làm cản trở tuần hoàn nuôi dưỡng tế bào não, cần điều trị kịp thời các bệnh này để tránh nguy cơ cho tim và não.
 
- Nếu suy giảm trí nhớ do lao lực quá độ hoặc stress về tinh thần (thường xảy ra ở người trẻ), cần tạo điều kiện nghỉ ngơi thư giãn. Giấc ngủ tự nhiên là liều thuốc rất bổ ích để phục hồi trí nhớ và các hoạt động về trí tuệ. Cần tránh dùng thuốc an thần, thuốc gây ngủ vì chúng làm hại trí nhớ.
 
- Có chế độ ăn uống hợp lý với các muối khoáng giúp não hoạt động tốt như canxi, phốt pho, kali. Các axít béo có trong dầu cá (đặc biệt là axít docosahex acnoic), các vitamin A, B1, B6, B9, B12, C... đều cần thiết cho sự tái tạo và hoạt động của tế bào não. Phần lớn các chất kể trên có trong thịt, cá, trứng, sữa, ngũ cốc, rau quả...
 
- Cho não tập thể dục bằng cách học thuộc lòng một bài hát, một bài thơ..., ghi chép vào sổ tay những điều cần nhớ để luyện trí nhớ.

Biến chứng:

Chế độ chăm sóc:

Bài thuốc dân gian: